Türkiye, Ortadoğu'daki savaş ortamı sebebiyle Hürmüz Boğazı ticaretinin aksaması neticesinde baş gösteren gübre tedarik sorununu Rusya üzerinden çözüme kavuşturuyor. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Bloomberg ile paylaştığı bilgilere göre, Moskova'da imzalanan mutabakat zaptı ile Rusya, Türkiye'ye dönük kimi ihracat kısıtlamalarını yürürlükten kaldırıyor.
Moskova'da imzalanan mineral gübre mutabakatı
İki ülke arasında resmi adı "Türkiye Cumhuriyeti Tarım ve Orman Bakanlığı ile Rusya Federasyonu Tarım Bakanlığı Arasında Rusya Federasyonu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne Mineral Gübre Sevkiyatı Alanında Mutabakat Zaptı" olan anlaşmaya Türkiye Tarım Bakan Yardımcısı Ahmet Bağcı ile Rusya Tarım Bakan Yardımcısı Maxim Borovoy Markovich imza koydu. Düzenleme kapsamında Rus tarafı, ihracat sınırlaması uyguladığı azotlu ve fosforlu gübrelerin yanı sıra amonyak sevkiyatında da Türkiye'ye özel alan tanıyor. Bu adımla Türkiye'nin özellikle bahar döneminde yükselen gübre ihtiyacının karşılanması amaçlanıyor.
Söz konusu kararın öncesinde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Şangay İşbirliği Örgütü’nün Kırgızistan zirvesinde geçtiğimiz hafta Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşme gerçekleştirmişti. Yürütülen tarım diplomasisinin ardından gelen kararın arka planında tedarik zincirindeki kopmalar yer alıyor. 28 Şubat 2026 tarihinde başlayan İran savaşı sonrasında Hürmüz Boğazı'nın kapanması Körfez bölgesinden yapılan üre, amonyak ve kükürt akışını durdurmuş, Rusya da Mart ayında bazı gübre ürünlerinin ihracatına kısıtlama ve kota getirmişti.
Türkiye'nin gübre üretim ve hammadde dengesi
Tarımsal üretimde kullanılan kimyasallara ilişkin değerlendirmede bulunan Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Mart ayındaki açıklamasında gıda tarafında ve bitkilerin gelişim evresindeki gübre tedarikinde bir aksama olmadığını, arzı artırmak için gerekli adımların peyderpey devreye sokulacağını ifade etmişti. Türkiye'nin mevcut üretim ve tüketim yapısı şu göstergelerle şekilleniyor:
- Ülke genelinde 7 büyük üretici kuruluş toplam 17 tesiste faaliyet gösteriyor.
- Yıllık gübre üretim kapasitesi 8 milyon tonun üzerinde bulunuyor.
- Tesisler hammaddeye bağlı dışa bağımlılık nedeniyle yüzde 60-70 kapasite kullanım oranıyla çalışıyor ve yılda 4,5-5 milyon ton üretim gerçekleştiriyor.
- Tarım sektöründe her yıl kullanılan yaklaşık 7 milyon tonluk gübre hacminin kalan bölümü ithalat kanalıyla temin ediliyor.
İhracat ve hammadde bağımlılığı
Yıllık 8 milyon tonu aşan kurulu kapasiteye rağmen gübre üretiminin ana girdilerini oluşturan amonyak, fosforik asit, fosfat kayası, potasyum ve kükürt ithal ediliyor. Söz konusu hammaddeler ağırlıklı olarak Körfez bölgesi, Akdeniz havzası ile Rusya'dan tedarik ediliyor. Temelde gübre ihracatçısı kimliği taşımayan Türkiye, küresel piyasalarda gübre fiyatlarının aşırı yükseldiği dönemlerde üretici ülkelerle rekabet edebiliyor. Mevcut tabloda yıllık 500 bin ton ile 1 milyon ton arasında gübre ihraç eden Türkiye'nin, Rusya'dan gelecek tedarik artışıyla birlikte bu dış satım miktarını da yukarı taşıma ihtimali bulunuyor.
