Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD) Müşterek Başkanı Toygar Narbay, kamuoyuna sunulan Orta Vadeli Program'ın (OVP) hizmete dayalı bir büyüme yaklaşımı sergilediğini belirterek, sanayi ve hazır giyim sektörü açısından programdan uzun vadeli bir motivasyon çıkmadığını açıkladı. Mevcut teşvik uygulamalarının derde deva olmadığını savunan Narbay, izlenen ekonomik modelin sanayisizleşmeye yol açtığını ifade etti. Narbay; üretim, istihdam, teknoloji, finansman ve marka politikalarını bir araya getiren bütünleşik bir sanayi politikası kurulması çağrısında bulundu.
İstihdam ve işletme kayıpları dikkat çekiyor
TGSD Müşterek Başkanları Toygar Narbay ve Dr. Ümit Özüren, hazırladıkları Uzgörü 2050 ve Stratejik Yol Haritası çerçevesinde sektör verilerini paylaştı. 2022 yılı ile 2026 yılının Haziran dönemi arasında hazır giyim ve tekstil alanında 364 bin kişilik istihdam kaybı yaşandığı, 10 bin 497 işletmenin kapandığı bildirildi. Ayrıca sektörde 10 milyar dolarlık makine ve bina yatırımının atıl kaldığı kaydedildi.
Sektörün maliyet dengesizlikleri ve küresel rekabet baskısı altındaki durumu şu verilerle aktarıldı:
- Hazır giyim sektörü 2025 yılında 75 milyar dolarlık üretim hacmine ulaşırken 14 milyar dolarlık cari fazla sağladı.
- Maliyet yapısının yüzde 40'ını dolar bazlı girdiler, yüzde 60'ını ise işçilik ve enerji gibi Türk lirası kalemleri oluşturdu.
- Ücretlerin 5,1 kat, finansman maliyetlerinin 4,1 kat ve enflasyonun 3,8 kat yükseldiği süreçte döviz kuru 2,6 kat arttı.
- 2020-2026 aralığında ücretler 12 kat artarken kur artışı 6,5 kat düzeyinde gerçekleşti.
OVP projeksiyonları ve pazar hedefleri
Yeni yayımlanan 2027-2029 dönemini kapsayan OVP verilerine değinen Narbay, mal ihracatının milli gelire oranının 2025 yılındaki yüzde 17,1 seviyesinden 2029 yılında yüzde 14,2'ye gerilemesinin sanayisizleşme eğilimini resmi rakamlara yansıttığını dile getirdi. Bir önceki programda 2028 yılı için yüzde 16,4 olarak belirlenen oranın yeni metinde yüzde 14,5'e çekildiği hatırlatıldı.
Farklı para birimlerindeki maliyet değişimlerini izlemek isteyenler Döviz Hesaplama aracından yararlanabilir. Narbay, Türkiye'nin geçmişte 12 milyar dolar olan faiz ödemelerinin 60 milyar dolara çıktığını, bu tutarın iki yılda 11 şehrin yeniden imarı için harcanan kaynağa denk geldiğini aktardı.
Dönüşüm ihtiyacı ve demografik riskler
İhracatçıların rakiplerine kıyasla yarışa her sabah 10 puan geride başladığını bildiren Narbay, sektörün OVP kapsamında yer almasını olumlu bulsa da stratejik sektör statüsüne alınmamasını eleştirdi. Geçmiş dönemde ciro kaybı yüzde 21 seviyesinde kalırken istihdam kaybının yüzde 32'ye ulaştığına dikkat çekildi.
TGSD Başkanı Ümit Özüren, işletmelerin hayatta kalabilmek adına verimlilik artışına gitmek zorunda olduğunu, yapay zekâ kullanımının artmasıyla giriş seviyesindeki pozisyonların riske girdiğini belirtti. Nüfus artış hızının mevcut eğilimini koruması durumunda 14-15 yıl sonra fabrikalarda çalışacak iş gücü bulmanın zorlaşacağını ifade eden sektör temsilcileri, emek yoğun rekabet yerine katma değerli ve değer odaklı üretime geçilmesi gerektiğini vurguladı.
