Kaldıraçlı İşlem Nasıl Yapılır? Sayısal Örnekle Anlatım

Kaldıraçlı işlem ne yapar?

Kaldıraç, hesabınızdaki paradan daha büyük bir pozisyon açmanıza imkân veren mekanizmadır. Aracı kurum pozisyonun tamamını sizin adınıza taşır, siz yalnızca bir bölümünü teminat olarak bloke edersiniz.

Sık kurulan yanlış cümle şudur: "kaldıraç kârı büyütür". Doğrusu: kaldıraç pozisyon büyüklüğünü büyütür. Kâr da zarar da o büyüklükle orantılı olarak değişir. Yani kaldıraç bir çarpan değil, bir erişim aracıdır.

Kavramın tanımını ve mekanizmasını kaldıraç nedir yazımızda anlattık. Bu yazı onun uygulama tarafı: pozisyon açarken hangi hesabın hangi sırayla yapılacağı.

Teminat nasıl hesaplanır?

Teminat, pozisyon değerinin kaldıraç oranına bölünmesiyle bulunur.

Teminat = Pozisyon değeri ÷ Kaldıraç

Bir örnek: 100.000 birimlik (1 standart lot) bir pozisyonu 1:10 kaldıraçla açtığınızda 10.000 birimlik teminat bloke edilir. Aynı pozisyon 1:2 kaldıraçla açılsaydı 50.000 birim gerekirdi.

Tablodaki değerler yaklaşık ve enstrümana göre değişir; parite kuru ve sözleşme büyüklüğü sonucu etkiler. Kendi rakamlarınızla hesaplamak için margin hesaplama ve leverage hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz.

Dikkat edilecek nokta: teminat bloke edilir, harcanmaz. Pozisyon kapandığında serbest kalır. Ancak bloke olduğu sürece başka işlem için kullanılamaz.

Kaldıraçlı işlem adım adım: sayısal örnek

Somut bir hesapla ilerleyelim. Bakiye 20.000 TL, işlem başına kabul edilen risk %1, yani 200 TL.

Adım 1 — Stop seviyesini belirleyin. Teknik olarak anlamlı bir yer seçilir; diyelim giriş noktasından 40 puan uzakta.

Adım 2 — Puan başına düşen tutarı bulun. 200 TL riski 40 puana bölünce puan başına 5 TL çıkar.

Adım 3 — Pozisyon büyüklüğünü hesaplayın. Puan başına 5 TL değer üretecek lot miktarı, enstrümanın pip değerinden bulunur.

Adım 4 — Teminatı kontrol edin. Bulunan büyüklük için gereken teminat, serbest teminatınızdan küçük olmalı — hem de rahatça, sınırda değil.

Adım 5 — Emri verin. Stop seviyesi emirle birlikte gönderilir, sonradan eklenmez.

İkinci ve üçüncü adımı pip değeri hesaplama ve lot büyüklüğü hesaplama otomatik yapar. Terminaldeki emir penceresinin alanlarını MetaTrader işlem açma yazımızda anlattık.

Pozisyon büyüklüğünü stop belirler

Yukarıdaki sıralamanın en kritik yanı şudur: önce stop, sonra büyüklük. Çoğu kişi tersini yapar — önce "1 lot açayım" der, stopu ona göre yerleştirir. Bu, riski kontrol etmeyi imkânsız kılar.

Doğru sırada çalışıldığında ilişki nettir: stop mesafesi uzadıkça pozisyon küçülür, kısaldıkça büyüyebilir. Risk her iki durumda da aynı kalır.

Bu tablo, "geniş stop riskli, dar stop güvenli" sanısını da düzeltir. Geniş stop, büyüklük buna göre ayarlandığı sürece daha riskli değildir; yalnızca daha küçük bir pozisyon demektir.

Hedefin bu mesafeye oranını risk/ödül hesaplama ile kontrol edin. Oran anlamsızsa işlem, kurulum doğru görünse bile geçilir.

Kaldıraç riski artırmaz, büyüklük artırır

Bu ayrım anlaşılmadığında kaldıraç gereksiz yere korkutucu ya da gereksiz yere çekici görünür.

Aynı pozisyonu 1:10 ya da 1:100 kaldıraçla açtığınızda, fiyat hareket ettiğinde kazanacağınız ya da kaybedeceğiniz tutar tamamen aynıdır. Değişen tek şey, o pozisyon için bloke edilen teminattır.

Yüksek kaldıracın gerçek riski dolaylıdır: daha az teminat gerektirdiği için daha büyük pozisyon açmayı mümkün kılar. Zararı büyüten kaldıraç değil, o imkânı kullanıp büyüklüğü artırma kararıdır.

Pratik sonuç: risk kuralınız pozisyon büyüklüğü üzerinden tanımlıysa, kaldıraç oranı ikincil bir ayrıntıya dönüşür.

Teminat seviyesi ve stop out

Teminat seviyesi, varlığınızın kullanılan teminata oranıdır ve yüzde olarak izlenir. Pozisyon aleyhinize gittikçe varlık azalır, oran düşer.

Belirli bir eşiğin altına inildiğinde önce uyarı gelir, daha da düşerse aracı kurum pozisyonları siz istemeden kapatır. Buna stop out denir ve eşik kurumdan kuruma değişir.

Kritik nokta: stop out bir koruma değil, son çaredir. O noktaya gelindiğinde zarar zaten büyümüştür. Asıl koruma, kendi stop seviyeniz ve pozisyon büyüklüğü disiplininizdir. Eşiği önceden görmek için stop out hesaplama ve marjin seviyesi hesaplama araçlarını kullanın; sürecin tamamını margin call yazımızda anlattık.

Serbest teminatı sınırda bırakmak sık yapılan bir hatadır. Aynı anda birden fazla pozisyon açıksa, biri aleyhe gittiğinde diğerlerinin de kapanmasına yol açabilir.

Kaldıraçlı işlem açarken kontrol listesi

Emir vermeden önce beş maddenin hepsi cevaplanmış olmalı:

1. Stop seviyesi belli mi ve teknik bir gerekçesi var mı? 2. Bu stop mesafesinde risk, bakiyenin kabul ettiğim yüzdesini aşıyor mu? 3. Pozisyon büyüklüğü bu iki maddeden hesaplandı mı? 4. Gereken teminat serbest teminatımın rahatça altında mı? 5. Hedef, stop mesafesine göre anlamlı bir oran veriyor mu?

Maddelerden biri bile cevapsızsa işlem açılmaz. Bu liste kısıtlayıcı görünür ama asıl işlevi, kötü giden bir günün kontrolden çıkmasını engellemektir.

Türkiye'de yasal çerçeve

Türkiye'de kaldıraçlı işlem hizmeti vermek Sermaye Piyasası Kurulu iznine bağlıdır ve kaldıraç oranları mevzuatla sınırlanmıştır. Bu sınırlar, yurt dışı kaynaklı platformların ilan ettiği oranlardan belirgin biçimde düşüktür.

Yüksek kaldıraç vaadi bu yüzden başlı başına bir uyarı işaretidir: mevzuata tabi bir kuruluşun sunamayacağı bir oran ilan ediliyorsa, o kuruluşun yetkisi sorgulanmalıdır. Yetki doğrulamasının nasıl yapılacağını forex dolandırıcılığı yazımızda adım adım anlattık; izinli kurum listesini izinli forex firmaları yazımızda bulabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

Azami pozisyonu açmak. Terminal serbest teminatınızla açabileceğiniz en büyük pozisyonu gösterir. Bu bir öneri değil, teknik bir üst sınırdır; risk kuralınızla ilgisi yoktur.

Stopu sonradan koymayı planlamak. Fiyat hızlı hareket ettiğinde "sonra" gelmez.

Zarardaki pozisyona ekleme yapmak. Ortalama düşürmek amacıyla yapılan bu hareket, teminat seviyesini hızla düşürür ve stop out riskini artırır.

Aynı yönde çok sayıda pozisyon açmak. Farklı pariteler gibi görünse de birbiriyle ilişkili enstrümanlarda risk toplanır; tek bir hareket hepsini birden vurur. Risk yönetimi rehberimizde bu birikimi ele aldık.

Sık sorulan sorular