Borsa endeksi, seçilmiş bir grup hisse senedinin toplu değerini tek bir sayıya indirger. S&P 500, ABD'de işlem gören büyük şirketlerin piyasa değeriyle ağırlıklandırılmış hâlidir.
Endeksin kendisi alınıp satılamaz — bir hesap sonucudur. İşlem gören şey, endekse dayalı vadeli sözleşmeler, CFD'ler ya da fonlardır. Bu ayrım, davranışı anlamak için önemli.
Bu yazıdaki grafikler S&P 500 (^GSPC) günlük gerçek fiyat verisinden üretildi. Ölçümler 400 günlük pencerede, kural bazlı taramayla yapıldı; elle seçim yok.
Endeks işlemleri forex işleminden nasıl ayrılır
Aynı 400 günlük pencerede ölçtüğümüz farklar:
| Ölçü | EUR/USD | S&P 500 | Fark |
|---|---|---|---|
| Günlük ortalama aralık | %0,49 | %1,10 | 2,2 kat |
| 14 günlük ATR | %0,36 | %0,87 | 2,4 kat |
| Yıllık oynaklık | %5,4 | %16,9 | 3,1 kat |
| Boşluk medyanı | %0,16 | %0,30 | 1,9 kat |
| En büyük boşluk | %1,42 | %3,14 | 2,2 kat |
| Boşluk görülen gün | 81 / 400 | 347 / 400 | 4,3 kat |
Son satır en çarpıcı olanı: S&P 500'de 400 günün 347'sinde boşluk var, EUR/USD'de 81'inde. Yani endekste boşluk kural, forex'te istisna.
Endekste boşluk neden bu kadar sık
Sebep tamamen yapısal. Borsa günün belirli saatlerinde açıktır; kapandıktan sonra da haberler gelmeye devam eder. Ertesi gün açılış, gece boyunca biriken bilgiyi tek seferde fiyatlar.
Forex ise hafta içi kesintisiz işlem görür; bilgi geldikçe fiyata yansır ve tek seferde sıçrama gerekmez. Boşluk çoğunlukla hafta sonu kapanışında oluşur.
Boşluk sıklığının pratik sonucu
Ölçülen: S&P 500'de boşluk 400 günün 347'sinde görüldü (oransal eşik %0,07). EUR/USD'de 81'inde.
Sonucu: Endekste gecelik pozisyon taşıyorsanız stop emrinizin koyduğunuz fiyattan çalışmama olasılığı belirgin biçimde yüksektir. Planlanan kayıp ile gerçekleşen kayıp arasındaki fark buradan doğar.
Bu bir risk değil, bilinmesi gereken bir özellik. Pozisyon büyüklüğü hesabına dahil edilmesi gerekir.
Endeks işlemlerinde ürün yapıları
Aynı endekse birden fazla yoldan pozisyon alınabilir ve her yol farklı maliyet ve yükümlülük taşır:
| Ürün | Vade | Temettü | Kaldıraç | Gecelik maliyet | Kimin için |
|---|---|---|---|---|---|
| Endeks CFD | Yok | Düzeltme | Var | Swap | Kısa vadeli |
| Vadeli sözleşme | Var | Fiyata gömülü | Var | Devir maliyeti | Kurumsal |
| Mini vadeli | Var | Fiyata gömülü | Var | Devir maliyeti | Orta ölçek |
| Endeks ETF | Yok | Dağıtabilir | Genelde yok | Fon gideri | Uzun vade |
| Endeks fonu | Yok | Fon içinde | Yok | Yönetim ücreti | Uzun vade |
CFD'de temettü "düzeltme" olarak görünür: endeksteki şirketler temettü dağıttığında endeks değeri düşer ve broker bu düşüşü telafi eden bir kayıt geçer. Bu bir temettü geliri değildir; fiyat düzeltmesidir. Üç yapının farkını CFD yazımızda ele almıştık.
Endeks işlemlerinde endeks nasıl hesaplanır
Hesaplama yöntemi endeksin neyi temsil ettiğini belirler ve endeksten endekse değişir:
| Yöntem | Ağırlık ölçütü | Örnek | Özelliği |
|---|---|---|---|
| Piyasa değeri ağırlıklı | Şirket büyüklüğü | S&P 500 | Büyük şirketler baskın |
| Fiyat ağırlıklı | Hisse fiyatı | Dow Jones | Yüksek fiyatlı hisse baskın |
| Eşit ağırlıklı | Hepsi eşit | Bazı ETF'ler | Küçük şirketler daha etkili |
Fark önemli: piyasa değeri ağırlıklı bir endekste en büyük birkaç şirket toplam hareketin önemli kısmını belirleyebilir. "Endeks yükseldi" ifadesi, beş yüz şirketin hepsinin yükseldiği anlamına gelmez.
Grafikler gerçek veriden, kurallar önceden yazıldı
Bu yazıdaki grafikler gerçek EUR/USD günlük fiyat verisinden üretildi. Gösterge hesapları koda yazıldı, veri tarandı ve çıkan adaylar arasından ölçüye göre en belirgini çizildi. Hiçbir grafik elle seçilmedi.
Bu ayrım önemli. Geçmiş grafikte istediğiniz deseni bulmak her zaman mümkündür; kuralı önceden yazıp veriyi taratmak ise sonucu seçme imkânını ortadan kaldırır.
Endeks işlemlerinde temettü etkisi
Endeksteki şirketler temettü dağıttığında hisse fiyatları düşer ve endeks değeri de buna bağlı olarak geriler. Bu, piyasa hareketinden kaynaklanan bir düşüş değildir.
Uzun pozisyon taşıyorsanız broker genellikle bir düzeltme kaydı geçer; kısa pozisyonda ise tersi olur. Bu kalem hesapta görünür ama grafikte görünmez, dolayısıyla "neden kaybettim" sorusunu doğurabilir.
Fiyat endeksi ile toplam getiri endeksi arasındaki fark tam olarak budur: ilki temettüleri hariç tutar, ikincisi dahil eder. İşlem gören ürünler genellikle fiyat endeksine dayanır.
Endeks işleminde pozisyon büyüklüğü
Endeks sözleşmelerinde bir puanın parasal karşılığı ürüne göre değişir ve genellikle paritelerdeki pip değerinden büyüktür. Aynı "1 lot" ifadesi farklı bir riske denk gelir.
- Puan değerini öğrenin: Sözleşme başına bir puanın kaç para ettiği ürün belgesinde yazar.
- Stop mesafesini puan olarak ölçün: S&P 500'ün ATR'si fiyatının yaklaşık yüzde 0,87'si; bugünkü seviyede bu onlarca puana denk gelir.
- Boşluğu hesaba katın: Gecelik pozisyonda stop planlanan yerde çalışmayabilir; risk hesabına pay bırakın.
- Teminatı kontrol edin: Endeks sözleşmelerinde teminat gereksinimi yüksektir. Teminat hesaplayıcısı gereken tutarı verir.
Pozisyon büyüklüğünü lot büyüklüğü hesaplayıcısıyla, kaldıraç-teminat ilişkisini kaldıraç hesaplayıcısıyla, toplam maliyeti işlem maliyeti hesaplayıcısıyla ölçebilirsiniz.
Endeks işlemlerinde korelasyon
Endeksler birbirinden bağımsız hareket etmez. ABD endeksleri genellikle aynı yöne gider; Avrupa ve Asya endeksleri de ABD kapanışının etkisini taşır.
Pratik sonucu şu: iki farklı endekste aynı yönde pozisyon açmak, riski dağıtmaz. İki ayrı bahis yaptığınızı sanırken tek bir bahsi büyütmüş olursunuz.
Aynı durum endeks ile tek tek hisse senetleri arasında da geçerli. Endeks, içindeki şirketlerin toplamı olduğu için bir hisse ve o hissenin bulunduğu endeks yüksek korelasyon gösterir.
Toplam açık riski tek tek pozisyonların toplamı olarak değil, birleşik olarak hesaplamak gerekir. Risk yönetimi rehberimizde bu kontrolü listeye almıştık.
Sık sorulan sorular
Endeks işlemi forex hesabından yapılabilir mi?
Çoğu broker endeks CFD'si sunar ve aynı hesaptan işlem görülebilir. Ancak sözleşme büyüklüğü, teminat oranı ve işlem saatleri paritelerden farklıdır.
Endekste işlem saatleri ne zaman?
Dayanak borsa seans saatleriyle sınırlıdır; bazı brokerler seans dışında da kotasyon verir ama likidite düşer ve spread genişler.
Endeks düşerken kazanç sağlanabilir mi?
CFD ve vadeli sözleşmelerde iki yönlü pozisyon açmak mümkündür. Ancak düşüş yönlü pozisyonun riski de yükseliş yönlü kadar gerçektir.
Hangi endeksle başlamalı?
Likiditesi yüksek ve spread'i dar olan endeksler tercih edilir. Ancak asıl belirleyici, o endeksin işlem saatlerinin sizin takip edebileceğiniz saatlere denk gelip gelmediğidir.
Endeks mi tek hisse mi daha az riskli?
Endeks, içindeki şirketlere dağıldığı için tek bir şirketin sorununa daha az duyarlıdır. Ancak bu, endeksin risksiz olduğu anlamına gelmez; piyasa geneli düştüğünde endeks de düşer ve kaldıraçlı işlemde kayıp aynı hızda büyür.
Endeks CFD'sinde temettü alınır mı?
Varlık sahipliği olmadığı için temettü hakkı doğmaz. Broker genellikle endeks değerindeki temettü kaynaklı düşüşü telafi eden bir düzeltme uygular; bu bir gelir değil, fiyat düzeltmesidir.
Endekste boşluktan korunmak mümkün mü?
Tamamen değil. Gün içinde kapatmak gecelik boşluk riskini ortadan kaldırır ama hafta sonu ve seans arası riskleri her koşulda yok edilemez. Pozisyon büyüklüğünü buna göre ayarlamak daha gerçekçi bir yaklaşımdır.
Kaynaklar ve resmi kontrol noktaları
Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir
Kaldıraçlı işlemler yüksek risk taşır ve yatırdığınız tutarın tamamını kaybetmeniz mümkündür. Buradaki örnekler kavramları anlatmak içindir; herhangi bir firma, ürün veya strateji önerisi içermez. İşlem yapmadan önce SPK Yatırımcılar İçin Rehber belgesini okuyun.
İçerik Şeffaflığı
Sonucu yorumlarken kullanacağınız kısa özet, yöntem, kaynak ve kontrol notları aşağıda yer alır.
Bu blog yazısı, konunun hesaplama ve yorum tarafını daha geniş çerçevede açıklamak için hazırlanmıştır.
Nasıl Hesaplanır?
- İçerik başlık, özet ve ana metin düzeyinde editoryal olarak düzenlenir.
- Yazı mümkün olduğunda ilgili hesaplayıcı ve kategori merkeziyle birlikte okunacak şekilde kurgulanır.
- Güncel etkisi olan başlıklarda tarih ve bağlam kontrolü kullanıcıya açık biçimde bırakılır.
Kullanılan Kaynaklar
- Yazı içeriği ve editoryal özet
- İlgili kategori merkezleri ve hesaplayıcılar
- Konuya bağlı resmi açıklama veya güncel veri ihtiyacı
Blog içeriği karar desteği sağlar; kesin oran, tarife veya canlı veri için ilgili araç ve resmi kaynak ayrıca kontrol edilmelidir.
