Ham petrol tek bir ürün değil. Dünyada yüzlerce farklı kalitede ham petrol çıkarılır ve fiyatlanması için referans sözleşmeler kullanılır. En bilinen ikisi Brent ve WTI.
İkisi aynı yönde hareket eder ama fiyatları hiçbir zaman eşit değildir. Bu yazıda farkın nereden geldiğini ve işlem açısından ne anlama geldiğini karşılaştırıyoruz.
Bu yazıdaki grafikler Brent petrol (BZUSD) günlük gerçek fiyat verisinden üretildi. Ölçümler 400 günlük pencerede, kural bazlı taramayla yapıldı; elle seçim yok.
Brent ve WTI arasındaki temel farklar
Fark üç katmanda oluşur: fiziksel özellik, coğrafya ve sözleşme yapısı.
| Başlık | Brent | WTI |
|---|---|---|
| Çıkarıldığı bölge | Kuzey Denizi | ABD, Teksas |
| Yoğunluk (API) | Yaklaşık 38 | Yaklaşık 40 |
| Kükürt oranı | Biraz daha yüksek | Daha düşük |
| Teslim noktası | Deniz taşımacılığı | Cushing, Oklahoma (kara) |
| Referans olduğu bölge | Avrupa, Afrika, Asya | Kuzey Amerika |
| Dünya fiyatlamasındaki payı | Daha geniş | Bölgesel ağırlıklı |
| Depolama etkisi | Daha az | Cushing kapasitesine duyarlı |
| Jeopolitik duyarlılık | Yüksek | Orta |
Dördüncü satır en çok sonuç doğuranı. WTI kara içindeki bir noktada teslim edilir; oradaki depolama kapasitesi dolduğunda fiyat, dünya arz-talebinden bağımsız biçimde sapabilir. Brent denizden taşındığı için bu darboğaza daha az maruz kalır.
Petrol işleminde volatilite
Brent'i aynı yöntemle ölçtük ve diğer enstrümanlarla karşılaştırdık:
| Ölçü | EUR/USD | Altın | Brent | S&P 500 |
|---|---|---|---|---|
| Günlük ortalama aralık | %0,49 | %2,31 | %3,85 | %1,10 |
| 14 günlük ATR | %0,36 | %2,20 | %4,15 | %0,87 |
| Yıllık oynaklık | %5,4 | %25,6 | %49,4 | %16,9 |
| Boşluk medyanı | %0,16 | %0,43 | %0,45 | %0,30 |
| En büyük boşluk | %1,42 | %2,96 | %15,13 | %3,14 |
Brent, ölçtüğümüz enstrümanlar arasında en oynak olanı: yıllık oynaklık yüzde 49,4 ile EUR/USD'nin dokuz katı. Günlük ortalama aralık yüzde 3,85 — yani ortalama bir günde fiyat kendi değerinin yaklaşık yirmi altıda biri kadar hareket ediyor.
En büyük boşluk sayısı yanıltıcı olabilir
Tablodaki Brent için ölçülen yüzde 15,13'lük boşluk, muhtemelen tek bir piyasa olayından değil vade devrinden kaynaklanıyor.
Vadeli sözleşmeler belirli bir tarihte sona erer ve sürekli bir fiyat serisi oluşturmak için bir sonraki vadeye geçilir. İki sözleşmenin fiyatı farklı olduğu için grafikte yapay bir sıçrama görünür. Bu, gerçek bir fiyat boşluğu değildir.
Aynı uyarı gümüş için de geçerli. Ölçümü olduğu gibi veriyoruz ama sebebini saklamıyoruz.
Petrol işleminde sözleşme yapısı
Petrol spot olarak alınıp satılmaz — fiziki teslim gerektirir. Perakende yatırımcının eriştiği ürünler vadeli sözleşmeler ya da onlara dayalı CFD'lerdir.
| Yapı | Vade | Teslim | Devir maliyeti | Kimin için |
|---|---|---|---|---|
| Vadeli sözleşme | Var | Mümkün | Var | Kurumsal, büyük sermaye |
| CFD | Yok | Asla | Broker düzeltmesi | Perakende |
| ETF | Yok | Yok | Fon içinde | Uzun vade |
| Spot (fiziki) | Yok | Zorunlu | Depolama | Sanayi |
CFD'de vade yoktur ama dayanak sözleşme devrolduğunda broker bir düzeltme uygular. Bu düzeltme hesapta bir kâr/zarar kalemi olarak görünebilir ve fiyat hareketiyle karıştırılmamalıdır. Üç yapının farkını CFD yazımızda ayrıntılandırmıştık.
Grafikler gerçek veriden, kurallar önceden yazıldı
Bu yazıdaki grafikler gerçek EUR/USD günlük fiyat verisinden üretildi. Gösterge hesapları koda yazıldı, veri tarandı ve çıkan adaylar arasından ölçüye göre en belirgini çizildi. Hiçbir grafik elle seçilmedi.
Bu ayrım önemli. Geçmiş grafikte istediğiniz deseni bulmak her zaman mümkündür; kuralı önceden yazıp veriyi taratmak ise sonucu seçme imkânını ortadan kaldırır.
Petrol işleminde fiyatı ne belirler
Arz tarafında OPEC+ kararları, ABD üretimi ve stok verileri; talep tarafında küresel büyüme beklentisi öne çıkar. Bunların hepsi eğilim anlatır, günlük yön vermez.
- Stok verileri: ABD haftalık ham petrol stokları düzenli yayımlanır ve açıklama saatinde oynaklık artar.
- OPEC+ kararları: Üretim kotası değişiklikleri arz beklentisini doğrudan etkiler.
- Jeopolitik: Üretim veya taşıma güzergâhlarını etkileyen gelişmeler Brent'te daha belirgin fiyatlanır.
- Dolar: Petrol dolarla fiyatlandığı için dolardaki hareket fiyata dolaylı yansır.
Petrol işleminde kontango ve backwardation
Vadeli sözleşmelerde ileri vadeli fiyat, yakın vadeliden farklı olabilir. İleri vade daha pahalıysa buna kontango, daha ucuzsa backwardation denir.
Bu, uzun süre pozisyon taşıyan için doğrudan bir maliyet kalemidir. Kontango durumunda her vade devrinde daha pahalı bir sözleşmeye geçilir; fiyat sabit kalsa bile hesap erir. Backwardation'da tersi geçerlidir.
CFD kullanıyorsanız bu etki broker düzeltmesi olarak görünür. Fiyat hareketiyle karıştırılmaması gerekir — grafikte görünmeyen ama hesapta görünen bir kalemdir.
Pozisyon büyüklüğü açısından ne anlama geliyor
Brent'in oynaklığı EUR/USD'nin dokuz katıysa, aynı parasal riski korumak için pozisyon büyüklüğü de o oranda küçülmeli. Bu bir tercih değil, aritmetik zorunluluk.
Hesabı lot büyüklüğü hesaplayıcısıyla yapabilir, gereken teminatı teminat hesaplayıcısında görebilir, taşıma maliyetini swap hesaplayıcısıyla ölçebilirsiniz. Volatiliteye göre stop mesafesi belirlemeyi ATR yazımızda anlatmıştık.
Petrol işleminde zamanlama ve seans
Petrol vadeli sözleşmeleri neredeyse gün boyu işlem görür ama likidite eşit dağılmaz. ABD seansı açıkken hacim yoğunlaşır; spread daralır ve emirler beklenen fiyata daha yakın gerçekleşir.
Bunun tersi de doğru: düşük likidite saatlerinde aynı emir daha kötü fiyattan geçebilir. Bu fark grafikte görünmez, hesapta görünür.
Haftalık stok verisi gibi düzenli açıklamalar da oynaklığı yoğunlaştırır. Açıklama saatinde spread genişler ve stop emirleri planlanan fiyattan uzakta çalışabilir. Bu saatlerde pozisyon büyüklüğünü küçültmek, mesafeyi genişletmekten daha güvenli bir yaklaşımdır.
Sık sorulan sorular
Brent ve WTI arasındaki fark sabit mi?
Değil. Aradaki fark (spread) arz koşullarına, taşıma maliyetlerine ve depolama durumuna göre değişir. Tarihsel olarak yön değiştirdiği dönemler de olmuştur.
Hangisini işlem yapmalıyım?
Broker'ınızın hangisinde daha dar spread ve daha iyi likidite sunduğuna bakmak pratik bir ölçüt. İkisi de yüksek oynaklıklı olduğundan pozisyon büyüklüğü her iki durumda da küçük tutulmalı.
Petrol fiyatı negatif olabilir mi?
Vadeli sözleşme fiyatı teorik olarak negatife inebilir ve 2020'de WTI'de bu görülmüştür. Sebep, teslim tarihinde depolama kapasitesinin dolmasıydı — fiziki teslim yükümlülüğü olan tarafların ödeme yaparak pozisyondan çıkması gerekti.
Petrol ile dolar arasında ilişki var mı?
Petrol dolarla fiyatlandığı için doların güçlenmesi, diğer para birimleri cinsinden petrolü pahalılaştırır ve talebi dolaylı etkileyebilir. Bu bir eğilimdir, günlük yön veren bir kural değil.
Petrolde hangi zaman dilimi kullanılır?
Oynaklığı yüksek olduğu için kısa zaman dilimlerinde gürültü de yüksektir. Günlük ortalama aralığın yüzde 3,85 olduğu bir enstrümanda dakikalık grafikte çalışmak, aynı riski çok daha sık almak anlamına gelir.
Petrolde gecelik pozisyon taşınır mı?
Taşınabilir ama maliyeti vardır ve vadeli yapıdan ötürü ek düzeltmeler doğabilir. Kısa vadeli işlem yapıyorsanız gün içi kapatmak bu kalemleri ortadan kaldırır.
Neden bu yazıda WTI grafiği yok?
Kullandığımız ücretsiz veri kaynağı WTI günlük OHLC verisini vermiyor; Brent veriyor. Elimizde olmayan bir enstrümanın grafiğini başka bir sembolle çizmek yerine, WTI'yi metinde anlatıp grafiği Brent üzerinden vermeyi tercih ettik.
Kaynaklar ve resmi kontrol noktaları
Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir
Kaldıraçlı işlemler yüksek risk taşır ve yatırdığınız tutarın tamamını kaybetmeniz mümkündür. Buradaki örnekler kavramları anlatmak içindir; herhangi bir firma, ürün veya strateji önerisi içermez. İşlem yapmadan önce SPK Yatırımcılar İçin Rehber belgesini okuyun.
İçerik Şeffaflığı
Sonucu yorumlarken kullanacağınız kısa özet, yöntem, kaynak ve kontrol notları aşağıda yer alır.
Bu blog yazısı, konunun hesaplama ve yorum tarafını daha geniş çerçevede açıklamak için hazırlanmıştır.
Nasıl Hesaplanır?
- İçerik başlık, özet ve ana metin düzeyinde editoryal olarak düzenlenir.
- Yazı mümkün olduğunda ilgili hesaplayıcı ve kategori merkeziyle birlikte okunacak şekilde kurgulanır.
- Güncel etkisi olan başlıklarda tarih ve bağlam kontrolü kullanıcıya açık biçimde bırakılır.
Kullanılan Kaynaklar
- Yazı içeriği ve editoryal özet
- İlgili kategori merkezleri ve hesaplayıcılar
- Konuya bağlı resmi açıklama veya güncel veri ihtiyacı
Blog içeriği karar desteği sağlar; kesin oran, tarife veya canlı veri için ilgili araç ve resmi kaynak ayrıca kontrol edilmelidir.
