Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi'nin verilerine göre, 2026 yılının ilk dokuz ayında karşılıksız çıkan çek tutarı geçen senenin aynı dönemine kıyasla yüzde 50 yükselerek 270 milyar liraya dayandı. Reel sektörde finansmana ulaşmakta yaşanan zorluklar, tahsilat sürelerindeki uzama ve ödeme riskleri bu süreçte iş dünyasının gündemine yerleşti. Sektör temsilcileri çek sistemine dair birbirinden farklı çözüm yolları öne sürdü.
Salıcı: Yasal düzenleme bekletilmemeli
Ayakkabı Yan Sanayicileri Derneği (AYSAD) Yönetim Kurulu Başkanı Sait Salıcı, Bloomberg HT'ye yaptığı açıklamada ödeme vadelerindeki uzamanın sanayi şirketleri üzerinde ciddi bir finansal yük oluşturduğunu söyledi. Salıcı, "Ödeme vadeleri bizim tarafta çok uzadı. Bu çok önemli bir konu. Sektörümüz açısından hem vadelerin uzaması hem de çek yasasındaki düzenlemenin çok hızlı bir şekilde gelmesi gerekiyor" dedi. Bankaların karşılıksız çek başına ödediği tutarın yüksek meblağlı işlemlerde yetersiz kaldığını belirten Salıcı, örnek olarak milyonluk bir çek için bankadan yaklaşık 16 bin lira alınabildiğini aktardı. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın 2026 yılı için belirlediği uygulamada, bankaların her çek yaprağı için üstlendiği yasal sorumluluk tutarı 16 bin 350 lira olarak yürürlükte. Salıcı, bu güvencenin büyük tutarlı ticari işlemler karşısında yetersiz kaldığını vurgulayarak yeni bir çek sistemine geçiş çağrısı yaptı.
Önder: Tahsilatta belirsizlik nakit akışını zorluyor
Züccaciyeciler Derneği (ZÜCDER) Başkanı Burak Önder ise ekonomideki yavaşlamanın perakende ve tüketici tarafında kendini göstermeye başladığını ifade etti. Önder, "Özellikle tüketici ve perakende tarafında alışverişleri durduran bir şok etkisi yaşandı. Ekonomik anlamda bir daralma görüyoruz. Ödeme vadeleri bizim tarafta da çok uzadı" dedi. Çeklerin vadesinde tahsil edilip edilemeyeceğine dair belirsizliğin şirketlerin nakit akışına zarar verdiğini belirten Önder, güvenlik mekanizmasının güçlendirilmesi ve dijital bir sisteme geçilmesi gerektiğini söyledi. Çek Kanunu'nda hızlı bir adım atılması gerektiğini de sözlerine ekledi.
Fayat: Mevcut yaptırımlar yeterli
TOBB Hazır Giyim ve Konfeksiyon Meclisi Başkanı Şeref Fayat, piyasalardaki sıkışıklığın karşılıksız çek sayısını tüm sektörlerde artırdığını kaydetti. Fayat, vade uzadıkça riskin de büyüdüğünü belirterek şöyle konuştu: "Belki de ödeme araçları içinde en güvenlisi çekle ödeme. Ödemezseniz hapse giriyorsunuz. Burada çekleri ciro edenler ve ilk keşide sahibi iyi araştırılmalı. Ben çek konusunun yeterli bir regülasyona sahip olduğunu düşünüyorum." Fayat'ın bu görüşü, yeni düzenleme talep eden diğer sektör temsilcilerinden ayrıştı.
Mevzuatta son hareket 2025 sonunda oldu
Çek mevzuatının dayanağı olan 5941 sayılı Çek Kanunu'nda en son değişiklik 19 Aralık 2025'te hayata geçti. 7566 sayılı Kanun kapsamında, ileri tarihli bir çekin üzerindeki tarihten önce bankaya sunulması durumunu geçersiz sayan düzenlemenin süresi 31 Aralık 2028'e kadar uzatıldı. Karşılıksız çeke yönelik cezai hükümlerde son köklü değişiklik ise 2016'da, 6728 sayılı Kanun ile yapılmıştı; bu kanunla adli para cezası ve çek düzenleme yasağı getirilmiş, cezanın ödenmemesi halinde hapis cezasına dönüştürülmesi hükme bağlanmıştı.
- Karşılıksız çek tutarı dokuz ayda yüzde 50 artarak 270 milyar liraya ulaştı.
- Bankaların çek başına yasal sorumluluk tutarı 16 bin 350 lira olarak uygulanıyor.
- Çek Kanunu'ndaki son değişiklik 19 Aralık 2025'te yürürlüğe girdi.
- Karşılıksız çeke yönelik cezai düzenlemede son köklü değişiklik 2016'da yapıldı.
Karşılıksız çek tutarındaki artış, reel sektörde ödeme güvenliğinin nasıl sağlanacağı tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. İş dünyasında yeni bir yasal düzenleme ihtiyacına dair görüş ayrılığı sürüyor.
