Forex Göstergeleri Sözlüğü: Terimler ve Karşılıkları

Teknik göstergelerle ilgili yazılarda aynı terimler tekrar eder ve çoğu, ilk duyulduğunda ne anlattığı belirsizdir. Bu sözlük her terimi ne ölçtüğü ve ne ölçmediği ile birlikte tanımlıyor.

İkinci kısım önemli: bir göstergenin ne ölçmediğini bilmek, ne ölçtüğünü bilmek kadar işe yarar. Terimler alfabetik değil, birbirini açıklayacak sırayla dizildi.

Bu yazıdaki grafikler EUR/USD günlük gerçek fiyat verisinden üretildi. Gösterge değerleri saf hesapla, elle seçim yapılmadan çizildi.

Gösterge sözlüğü: temel kavramlar

Gösterge (indikatör)

Fiyat verisinden hesaplanan yardımcı sayı. Girdisi yalnızca fiyattır (bazen hacim); dolayısıyla yeni bilgi eklemez, var olan bilgiyi başka biçimde gösterir. Bu, göstergelerin en çok atlanan özelliğidir.

Gecikmeli gösterge

Geçmiş fiyatların ortalamasına dayanan gösterge. Hareket başladıktan sonra tepki verir. Hareketli ortalama ve MACD bu sınıftadır. Gecikme bir arıza değil, tanımın sonucudur.

Öncü gösterge

Fiyat hareketinden önce sinyal verdiği iddia edilen gösterge. Osilatörler bu sınıfta sayılır. Ancak hepsi geçmiş fiyattan hesaplandığı için "öncü" nitelemesi tartışmalıdır.

Osilatör

Belirli iki değer arasında salınan gösterge. RSI ve stokastik 0-100 arasında hareket eder. Sınırlı olması, uç bölgelerde "aşırı" yorumlarına yol açar — ancak sınır, hesabın sonucudur, piyasanın değil.

Yumuşatma (smoothing)

Bir seriyi ortalama alarak daha düzgün hâle getirme. Her yumuşatma katmanı gürültüyü azaltır ve gecikme ekler. İkisi birlikte gelir; biri olmadan diğeri elde edilemez.

Gösterge sözlüğü: hesaplama terimleri

Basit hareketli ortalama (SMA)

Son N kapanışın aritmetik ortalaması. Her günün ağırlığı eşittir. Pencereden çıkan gün etkisini tamamen kaybeder.

Üssel hareketli ortalama (EMA)

Son günlere daha çok ağırlık veren ortalama. SMA'ya göre daha hızlı tepki verir ama eski veriler hiçbir zaman tamamen düşmez, ağırlıkları azalarak devam eder.

Periyot (pencere)

Hesaba kaç barın gireceği. 14 günlük RSI, son 14 barı kullanır. Periyot değiştirmek göstergenin doğruluğunu değil, hangi geçmişe baktığını değiştirir.

Standart sapma

Değerlerin ortalamadan ne kadar saptığını ölçen sayı. Bollinger bantlarının genişliği bu ölçüye dayanır; bant genişliği doğrudan oynaklığı yansıtır.

Wilder yumuşatma

J. Welles Wilder'ın RSI ve ATR için kullandığı özel ortalama yöntemi. Standart EMA'dan farklı bir katsayı kullanır; bu yüzden aynı periyotta farklı sonuç verir.

Gösterge sözlüğü: yorum terimleri

Aşırı alım / aşırı satım

Osilatörün belirli bir eşiğin üstünde ya da altında olması. Ölçtüğü: göreli konum. Ölçmediği: fiyatın pahalı ya da ucuz olup olmadığı. Güçlü trendde osilatör uzun süre uçta kalabilir.

Uyumsuzluk (divergence)

Fiyat yeni bir uç yaparken göstergenin yapmaması. İvmenin azaldığını söyler; dönüş garantisi vermez. Ölçümlerimizde 400 günlük veride yalnızca iki kez bulunmuştu.

Kesişim (crossover)

İki çizginin birbirini geçmesi. Hızlı çizginin yavaşı geçmesi, fiyat hareketi zaten olduktan sonra gerçekleşir. Kesişimin kendisi bir olasılık üretmez.

Sıfır çizgisi

MACD gibi farka dayalı göstergelerde referans seviye. Üstünde olmak, kısa vadeli ortalamanın uzun vadelinin üstünde olduğunu gösterir.

Sıkışma (squeeze)

Bollinger bantlarının daralması. Ölçtüğü: son N günün oynaklığının düşük olduğu. Ölçmediği: ne zaman ve hangi yöne çözüleceği.

Gösterge sözlüğü: sinyal terimleri

Yanlış sinyal (whipsaw)

Göstergenin sinyal verip fiyatın kısa sürede ters dönmesi. Yatay piyasada sık görülür. Onay kuralını katılaştırmak sayıyı azaltır ama girişi geciktirir; ikisi birlikte gelir.

Onay (confirmation)

Bir sinyalin ikinci bir koşulla desteklenmesi. Aynı fiyat verisinden türeyen iki gösterge bağımsız onay vermez; aynı bilginin iki sunumudur.

Gecikme (lag)

Sinyalin, hareketten ne kadar sonra geldiği. Yumuşatma arttıkça gecikme artar. Gecikmesiz ve gürültüsüz gösterge yoktur; ikisi arasında bir denge seçilir.

Parametre / periyot optimizasyonu

Göstergenin ayarlarını geçmiş veride en iyi sonucu verecek şekilde seçme. Doğrulanmadığında geçmişe uydurma üretir — ayrılmış bir veri bölümünde sınanmalıdır.

Yeniden çizim (repainting)

Bazı göstergelerin geçmiş sinyallerini sonradan değiştirmesi. Grafiğe bakıldığında kusursuz görünür ama gerçek zamanlı o sinyaller o anda yoktu. Geriye dönük testlerde en yanıltıcı hata kaynaklarından biri.

Gösterge sözlüğü: volatilite terimleri

ATR (Average True Range)

Gün içi gerçek aralığın ortalaması. Yüksek, düşük ve önceki kapanış arasındaki en geniş mesafeyi kullanır. Yön bilgisi taşımaz, yalnızca büyüklük.

Gerçek aralık (true range)

Üç mesafenin en büyüğü: bugünün yüksek-düşük farkı, yüksek ile önceki kapanış farkı, düşük ile önceki kapanış farkı. Boşlukları hesaba katması bu tanımdan gelir.

Volatilite

Fiyatın hareket büyüklüğü. Farklı ölçüleri vardır: günlük aralık, ATR, standart sapma, yıllıklandırılmış oynaklık. Hangisinin kullanıldığı belirtilmeden "volatilite yüksek" demek eksiktir.

Yıllık oynaklık

Günlük getirilerin standart sapmasının yıla çevrilmiş hâli. Karşılaştırma için kullanışlıdır: ölçümlerimizde EUR/USD %5,4, gümüş %56,8 çıkmıştı.

Forex göstergeleri ve risk hesabı

Sözlükteki terimlerin hiçbiri pozisyon büyüklüğü hakkında bir şey söylemiyor. Bu tesadüf değil: göstergeler yön yorumu üretir, risk ise mesafe ve lot meselesidir.

Bir işlemin taşıdığı risk, giriş ile stop arasındaki mesafenin lot büyüklüğüyle çarpımıdır. Bu hesaba hiçbir gösterge girmez. Mesafenin parasal karşılığını pip değeri hesaplayıcısında, buna uygun lotu lot büyüklüğü hesaplayıcısında bulabilirsiniz.

Göstergenin katkısı dolaylı olabilir: ATR gibi volatilite ölçüleri stop mesafesini piyasanın hâline uydurmakta kullanılır. Hedef-stop oranını risk/ödül hesaplayıcısıyla kontrol etmek de gösterge okumasından bağımsız bir adımdır.

Gösterge sözlüğü: grafik terimleri

Bar / mum

Belirli bir zaman diliminin dört fiyatını gösteren birim: açılış, en yüksek, en düşük, kapanış. Göstergelerin çoğu yalnızca kapanışı kullanır.

Salınım tepesi / dibi

Kendi etrafındaki belirli sayıda barın en yükseği ya da en düşüğü olan nokta. Kaç barlık pencere kullanıldığı belirtilmeden "salınım noktası" ifadesi tanımsızdır.

Boşluk (gap)

Bir barın açılışının önceki kapanıştan belirgin farklı olması. Stop emri boşluğun içinde değil, diğer taraftaki ilk fiyattan çalışır.

Kayma (slippage)

Emrin beklenen fiyattan farklı gerçekleşmesi. Hızlı hareket ve düşük likidite dönemlerinde büyür. Geriye dönük testlerde hesaba katılmazsa sonuç olduğundan iyi çıkar.

Zaman dilimi

Bir barın kaç dakikayı, saati ya da günü temsil ettiği. Aynı gösterge her dilimde aynı hesabı yapar; değişen tek şey barın kapsadığı süredir.

Gösterge sözlüğü: pratik kullanım

Terimleri bilmek, göstergeyi doğru kullanmayı garanti etmiyor. Üç pratik kural:

1. Ne ölçtüğünü söyleyin: Bir göstergeyi kullanmadan önce "bu ne ölçüyor" sorusuna tek cümleyle cevap verebilmelisiniz. Veremiyorsanız kullanmayın.
2. Bağımsızlık aramayın: Fiyattan türeyen iki gösterge birbirini bağımsız doğrulamaz. Onay istiyorsanız farklı bir veri kaynağına bakmalısınız.
3. Riski göstergeden ayırın: Gösterge yön yorumu verir; stop mesafesi ve lot büyüklüğü ayrı bir hesaptır. Lot büyüklüğü hesaplayıcısı bunu yapar.

Terimlerin ayrıntılı anlatımı için: RSI, MACD, Bollinger bantları, stokastik osilatör ve ATR yazılarımız. Hangi göstergenin ne işe yaradığını karşılaştırma tablosunda topladık.

Sık sorulan sorular