PMI — açılımıyla Purchasing Managers' Index, satın alma yöneticileri endeksi — bir anket sonucudur. Fabrikaların ve hizmet şirketlerinin satın alma yöneticilerine her ay birkaç soru sorulur ve cevaplar tek bir sayıya indirgenir.
Bu, PMI'yi diğer makro verilerden ayıran özellik: gerçekleşmiş bir büyüklüğü değil, beklentiyi ölçer. Bu yüzden öncü gösterge sayılır.
Bu yazıdaki grafikler EUR/USD günlük gerçek fiyat verisinden üretildi. Gösterge değerleri saf hesapla, elle seçim yapılmadan çizildi.
PMI nasıl hesaplanır
Ankette birkaç başlık sorulur ve her biri için üç seçenek sunulur: arttı, aynı kaldı, azaldı. Sonuç yayılım endeksi olarak hesaplanır.
- Sorular sorulur: Yeni siparişler, üretim, istihdam, tedarikçi teslim süreleri ve stoklar.
- Cevaplar sayılır: "Arttı" diyenlerin oranına, "aynı" diyenlerin yarısı eklenir.
- 50 eşiği çıkar: Bu hesap doğal olarak 50 civarında bir sayı üretir. 50 üstü genişleme, altı daralma olarak yorumlanır.
- Alt endeksler yayımlanır: Manşet PMI'nin yanında yeni siparişler ve istihdam gibi alt başlıklar da açıklanır.
Hesabın yapısı önemli bir sonuç doğuruyor: PMI büyüklüğü değil yönü ölçer. Şirketlerin yüzde 60'ı üretimini yüzde bir artırdıysa da yüzde elli artırdıysa da endeks aynı çıkar.
PMI'de 50 eşiği ne anlama gelir
| PMI değeri | Yorum | Ne demek değil |
|---|---|---|
| 55 ve üstü | Belirgin genişleme | Ekonomi büyüdü |
| 50-55 | Ilımlı genişleme | Güçlü büyüme |
| 50 | Değişim yok | Durgunluk |
| 45-50 | Ilımlı daralma | Kriz |
| 45 altı | Belirgin daralma | Resesyon kesin |
Üçüncü sütun kasıtlı olarak eklendi. PMI 55 çıkması "ekonomi büyüdü" demek değil; ankete katılan şirketlerin çoğunluğu geçen aya göre artış bildirdi demek. İkisi farklı ifadeler.
İddia ile ölçüm arasındaki fark
Ölçtüğü: Ankete katılan yöneticilerin geçen aya göre yön bildirimi. Bu, gerçek ve doğrulanabilir bir anket sonucudur.
Ölçmediği: Değişimin büyüklüğü. Endeks, kaç şirketin artış bildirdiğini sayar; ne kadar arttığını değil.
Bu yüzden PMI, GSYH gibi doğrudan bir büyüklük ölçüsünün yerine geçmez. İkisi farklı sorulara cevap verir.
PMI ile diğer öncü göstergeler
PMI tek öncü gösterge değil. Aynı sınıfta sayılan başka veriler de var ve her biri farklı bir kanaldan bakıyor:
| Gösterge | Kaynağı | Neyi öne alır |
|---|---|---|
| PMI | Yönetici anketi | Üretim ve sipariş beklentisi |
| Tüketici güveni | Hane halkı anketi | Harcama eğilimi |
| Yeni işsizlik başvuruları | İdari kayıt | İstihdam bozulması |
| İnşaat izinleri | İdari kayıt | Gelecek yatırım |
| Getiri eğrisi | Piyasa fiyatı | Faiz beklentisi |
Son satır diğerlerinden farklı: anket ya da idari kayıt değil, doğrudan piyasa fiyatlarından türeyen bir ölçü. Bu yüzden günlük olarak izlenebilir; PMI ise ayda bir açıklanır.
PMI neden öncü gösterge sayılır
Sebep zamanlama. Satın alma yöneticileri, üretim kararlarını talep beklentisine göre veriyor. Sipariş azalacağını düşünen bir yönetici, henüz satışlar düşmeden alımı kısıyor.
Ayrıca PMI ayın hemen başında yayımlanır; GSYH ise çeyrek bittikten haftalar sonra. Yani PMI, resmî verilerden önce bir işaret verir.
Ancak "öncü" sıfatı bir garanti değil. Anket beklentiyi ölçer ve beklentiler yanılabilir. Yöneticilerin karamsar olduğu her dönemde daralma gerçekleşmez.
PMI verisi nasıl yorumlanmaz
Üç yaygın hata var ve üçü de endeksin yapısından kaynaklanıyor.
Birincisi, 50'nin altına inen bir PMI'yi "resesyon" diye okumak. Endeks, ankete katılanların çoğunluğunun düşüş bildirdiğini söyler; düşüşün büyüklüğünü değil. Küçük bir yavaşlama da 49 üretebilir.
İkincisi, iki ülkenin PMI'sini doğrudan karşılaştırmak. Anketler farklı kurumlar tarafından, farklı örneklemlerle yapılır; 52 ile 54 arasındaki fark ülke karşılaştırmasında anlamlı olmayabilir.
Üçüncüsü, tek bir aylık değere bakmak. Anket verileri oynaktır; eğilim ancak birkaç ay üst üste aynı yönde hareket ettiğinde okunabilir.
PMI alt başlıkları
Manşet rakam birkaç alt endeksin bileşimi ve bazı alt başlıklar manşetten daha bilgilendirici olabilir:
| Alt başlık | Ne gösterir | Neden izlenir |
|---|---|---|
| Yeni siparişler | Gelecek talep | En öncü bileşen sayılır |
| Üretim | Mevcut faaliyet | Bugünü yansıtır |
| İstihdam | İşe alım eğilimi | İstihdam verisine ipucu |
| Tedarikçi teslim süresi | Arz zinciri | Uzaması darboğaz işareti |
| Girdi fiyatları | Maliyet baskısı | Enflasyon ipucu |
Birinci satır özellikle izlenir: yeni siparişler, üretimden önce gelir. Manşet PMI yatay dururken yeni siparişler düşüyorsa bu, birkaç ay sonrasına dair bir işaret sayılır.
Son satır ise enflasyon tarafına bağlanır. Girdi fiyatları artıyorsa maliyet baskısı tüketiciye yansıyabilir; bu bağlantıyı enflasyon yazımızda ele almıştık.
Grafikler gerçek veriden, kurallar önceden yazıldı
Bu yazıdaki grafikler gerçek EUR/USD günlük fiyat verisinden üretildi. Gösterge hesapları koda yazıldı, veri tarandı ve çıkan adaylar arasından ölçüye göre en belirgini çizildi. Hiçbir grafik elle seçilmedi.
Bu ayrım önemli. Geçmiş grafikte istediğiniz deseni bulmak her zaman mümkündür; kuralı önceden yazıp veriyi taratmak ise sonucu seçme imkânını ortadan kaldırır.
PMI ve öncü / nihai fark
Çoğu bölgede PMI iki kez yayımlanır: öncü (flash) değer ayın ortasında, nihai değer ay sonunda.
Öncü değer anketin bir bölümüne dayanır — genellikle cevapların yaklaşık dörtte üçü. Nihai değer tamamını içerir ve ikisi arasında fark olabilir.
Piyasa tepkisi genellikle öncü değerde oluşur, çünkü yeni bilgi orada gelir. Nihai değer beklenenden farklı çıkarsa ikinci bir tepki olabilir ama etkisi daha küçüktür.
PMI kurları nasıl etkiler
Etki, diğer makro verilerdeki gibi faiz beklentisi üzerinden kurulur. Güçlü PMI, ekonominin sağlam olduğunu düşündürür ve faizi yüksek tutma olasılığını artırır.
Ancak PMI'nin etki düzeyi faiz kararı ya da enflasyondan düşüktür. Sebebi, anket olması ve büyüklük bilgisi vermemesi. Yüksek etkili verileri ayrı bir yazıda sıralamıştık.
Veri saatlerinde pozisyon büyüklüğünü lot büyüklüğü hesaplayıcısıyla ayarlayabilir, genişleyen spread etkisini spread hesaplayıcısında görebilir, hedef-stop oranını risk/ödül hesaplayıcısıyla kontrol edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
PMI hangi ülkeler için yayımlanır?
Çoğu büyük ekonomi için ayrı ayrı yayımlanır. ABD'de birden fazla kurum kendi PMI'sini açıklar ve sonuçlar farklı olabilir; hangisine bakıldığını belirtmek gerekir.
PMI kaç ay üst üste izlenmeli?
Tek aylık değer oynaktır. Eğilim genellikle üç ay üst üste aynı yönde hareket ettiğinde okunabilir hâle gelir; tek bir aya bakıp yön çıkarmak anket gürültüsüne tepki vermektir.
İmalat PMI mi hizmet PMI mi önemli?
Ekonominin yapısına bağlı. Hizmet sektörünün payı büyük olan ekonomilerde hizmet PMI daha temsil edici olabilir. İkisi farklı yön gösterdiğinde yorum zorlaşır.
PMI 50'nin çok üstündeyse ne olur?
Endeksin üst sınırı 100'dür ama pratikte 60 üstü nadirdir. Yüksek değer, artış bildiren şirket oranının yüksek olduğunu gösterir; artışın büyüklüğünü değil.
PMI ile GSYH arasında ilişki var mı?
İkisi farklı şey ölçer: PMI yön bildirimi sayar, GSYH üretilen değeri hesaplar. PMI'nin öncü sayılması zamanlama avantajından gelir, ölçüm eşdeğerliğinden değil.
PMI hangi saatte açıklanır?
Ülkeye ve kuruma göre değişir; genellikle ilgili bölgenin sabah saatlerinde. Kendi saat diliminize çevirirken yaz saati uygulamasını hesaba katmak gerekir.
PMI revize edilir mi?
Öncü (flash) ve nihai olmak üzere iki kez yayımlanır. Öncü değer anketin bir bölümüne dayanır; nihai değer tamamına. İkisi arasında fark olabilir.
Kaynaklar ve resmi kontrol noktaları
Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir
Kaldıraçlı işlemler yüksek risk taşır ve yatırdığınız tutarın tamamını kaybetmeniz mümkündür. Buradaki örnekler kavramları anlatmak içindir; herhangi bir firma, ürün veya strateji önerisi içermez. İşlem yapmadan önce SPK Yatırımcılar İçin Rehber belgesini okuyun.
İçerik Şeffaflığı
Sonucu yorumlarken kullanacağınız kısa özet, yöntem, kaynak ve kontrol notları aşağıda yer alır.
Bu blog yazısı, konunun hesaplama ve yorum tarafını daha geniş çerçevede açıklamak için hazırlanmıştır.
Nasıl Hesaplanır?
- İçerik başlık, özet ve ana metin düzeyinde editoryal olarak düzenlenir.
- Yazı mümkün olduğunda ilgili hesaplayıcı ve kategori merkeziyle birlikte okunacak şekilde kurgulanır.
- Güncel etkisi olan başlıklarda tarih ve bağlam kontrolü kullanıcıya açık biçimde bırakılır.
Kullanılan Kaynaklar
- Yazı içeriği ve editoryal özet
- İlgili kategori merkezleri ve hesaplayıcılar
- Konuya bağlı resmi açıklama veya güncel veri ihtiyacı
Blog içeriği karar desteği sağlar; kesin oran, tarife veya canlı veri için ilgili araç ve resmi kaynak ayrıca kontrol edilmelidir.
