Omuz-baş-omuz, teknik analizin en çok anlatılan dönüş formasyonudur. Üç tepeden oluşur: ortadaki (baş) en yüksek, yanlardakiler (omuzlar) birbirine yakın. Altlarından geçen çizgiye boyun çizgisi denir.
Anlatımların çoğundaki sorun, tanımın göze bırakılmasıdır. "Böyle görünüyorsa omuz-baş-omuzdur" demek, geçmiş grafikte istediğinizi bulmanıza izin verir. Bu yazıda tanımı önce koda yazdık, sonra veriyi taradık.
Bu yazıdaki grafikler EUR/USD günlük gerçek fiyat verisinden üretildi. Gösterge değerleri saf hesapla, elle seçim yapılmadan çizildi.
Omuz-baş-omuz formasyonu nasıl tanımlanır
Kullandığımız kural dört maddedir ve hepsi ölçülebilir:
- Üç salınım tepesi: Art arda gelen üç yerel tepe. Her biri, kendi etrafındaki dört barın en yükseği olmalı.
- Baş her iki omuzdan yüksek: Ortadaki tepe, yanlardakilerin ikisinden de yüksek olmak zorunda.
- Omuzlar birbirine yakın: İki omuz arasındaki fark yüzde birden büyük olamaz. Aksi hâlde bu bir omuz-baş-omuz değil, sadece üç tepedir.
- Boyun çizgisi yataya yakın: Tepeler arasındaki iki dibin farkı yüzde 0,8'i geçmemeli. Bu madde çoğu anlatımda atlanır ve en ayırt edici olan odur.
Formasyon gerçek veride ne kadar sık
Bu soru neredeyse hiç sorulmaz ve cevabı önemlidir. Yukarıdaki kuralla son 400 günlük EUR/USD verisinde yalnızca iki adet omuz-baş-omuz bulundu. En belirgin olanında baş, omuzlardan sadece yüzde 0,8 yüksekti.
İddia ile ölçüm arasındaki fark
Ölçülen: Yukarıdaki kurala uyan desen, 400 günde iki kez oluştu. Bu, taramanın doğrudan sonucudur.
İddia edilen: Omuz-baş-omuz görüldüğünde trend döner. Bu iddiayı test etmek için deseni bulmak yetmez; sonrasında ne olduğunu da saymak gerekir. İki örnekle bu test yapılamaz — örneklem çok küçüktür.
Yani formasyonu tanımlamak mümkün, ama iki gözlemle onun öngörü gücü hakkında konuşmak mümkün değil.
Kuralı gevşetirseniz daha çok örnek bulursunuz. Omuz toleransını yüzde beşe çıkarıp boyun çizgisi şartını kaldırırsanız sayı hızla artar — ama bulduğunuz şey artık omuz-baş-omuz değil, herhangi üç tepedir. Tanımı gevşetmek, örnek sayısını gerçek bilgiye dönüştürmez.
Omuz-baş-omuz formasyonu ile benzer desenler
Kural sıkı tutulmazsa bu desen başka üç tepeli yapılarla karışır. Aşağıdaki tablo, hangi şartın hangi deseni elediğini gösteriyor:
| Desen | Baş omuzlardan yüksek | Omuzlar birbirine yakın | Boyun yataya yakın | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| Omuz-baş-omuz | Evet | Evet | Evet | Kabul |
| Yükselen üç tepe | Evet | Hayır | — | Elenir |
| Üçlü tepe | Hayır | Evet | Evet | Elenir |
| Eğimli üç tepe | Evet | Evet | Hayır | Elenir |
| Rastgele salınım | Değişken | Hayır | Hayır | Elenir |
Tablodaki dördüncü satır en çok tartışılanı. Boyun çizgisi eğimliyse bazı kaynaklar deseni yine kabul eder. Biz etmiyoruz, çünkü eğimli boyun çizgisi kırılım seviyesini belirsizleştirir: hangi noktada kırıldığı çizginin nereden çizildiğine bağlı hâle gelir.
Boyun çizgisi neyi işaretler
Boyun çizgisi, baş ile omuzlar arasındaki iki dibi birleştirir. Klasik anlatımda "fiyat boyun çizgisini aşağı kırarsa formasyon tamamlanır" denir.
Burada dikkat edilmesi gereken şey şudur: boyun çizgisinin kırılması, fiyatın son birkaç dibin altına inmesinden başka bir şey değildir. Yani formasyon adı olmadan da tarif edilebilir bir olay. Formasyon, olaya bir isim verir; olasılık eklemez.
Omuz-baş-omuz formasyonu neden bu kadar anlatılır
Desenin popülerliği öngörü gücünden değil, anlatılabilir olmasından geliyor. İnsan gözü simetri arar ve üç tepeli bir yapı akılda kalır. Bir kez öğrenildikten sonra her grafikte görülmeye başlanır.
Bu, deseni değersiz yapmaz ama beklentiyi doğru yere koymayı gerektirir. Formasyon bir tariftir: fiyatın belirli bir biçimde hareket ettiğini özetler. Tarif etmek ile öngörmek farklı şeylerdir.
Ölçülebilir tek katkısı, boyun çizgisinin net bir seviye vermesidir. O seviye stop ve hedef mesafesi için referans olur — yönü değil, mesafeyi tanımlar.
Kırılım her zaman devam etmez
Formasyon tamamlandıktan sonra hareketin sürmesi gerektiği varsayımı, en pahalı kısımdır. Gerçek veride kırılımların geri dönmesi düzenli olarak görülür.
Bu davranışın kendisi bir kural olarak tanımlandı ve tarandı: "kapanışla seviye aşıldı, sonra belirli bir süre içinde geri dönüldü". Sonuç altı adaydı — yani başarısız kırılım, istisna değil düzenli bir olgu.
Grafikler gerçek veriden, kurallar önceden yazıldı
Bu yazıdaki grafikler gerçek EUR/USD günlük fiyat verisinden üretildi. Gösterge hesapları koda yazıldı, veri tarandı ve çıkan adaylar arasından ölçüye göre en belirgini çizildi. Hiçbir grafik elle seçilmedi.
Bu ayrım önemli. Geçmiş grafikte istediğiniz deseni bulmak her zaman mümkündür; kuralı önceden yazıp veriyi taratmak ise sonucu seçme imkânını ortadan kaldırır.
Omuz-baş-omuz ile risk hesabı
Formasyon size nereye stop koyacağınızı söylemez ama bir mesafe önerir: sağ omuzun tepesi yaygın bir stop referansıdır. Boyun çizgisi ile o tepe arasındaki mesafe, riskin ham hâlidir.
Bu mesafenin parasal karşılığını pip değeri hesaplayıcısında bulabilir, buna uygun lotu lot büyüklüğü hesaplayıcısıyla belirleyebilirsiniz. Klasik anlatımdaki "baş yüksekliği kadar hedef" kuralını risk/ödül hesaplayıcısında stop mesafesiyle karşılaştırmak, oranın gerçekten makul olup olmadığını gösterir.
Formasyon ölçüsü hedef garantisi değildir
"Baş yüksekliği kadar düşer" kuralı yaygındır ve kaynağı belirsizdir. Ölçülebilir tarafı şudur: bu kural bir hedef mesafesi önerir, o mesafeye ulaşılacağını söylemez.
Hedefi bu şekilde koyacaksanız, aynı mesafeyi risk/ödül oranı olarak da hesaplayın. Oran düşükse formasyonun doğru çıkma olasılığının çok yüksek olması gerekir.
Ters omuz-baş-omuz ve dip tarafı
Aynı desenin dip tarafındaki karşılığına ters omuz-baş-omuz denir: üç dip, ortadaki en derin, yanlardakiler birbirine yakın. Kural aynı mantıkla kurulur, yalnızca tepeler yerine dipler taranır.
Sıklık ve sınırlar da benzer. Kuralı sıkı tutunca yılda birkaç örnek çıkar; gevşetince sayı artar ama bulunan şey artık tanımlı bir desen olmaz. Dip tarafındaki desenlerin ölçülebilir bir örneğini çift dip yazımızda vermiştik.
Sık sorulan sorular
Ters omuz-baş-omuz nedir?
Aynı desenin dip tarafındaki hâlidir: üç dip, ortadaki en derin. Kural aynı mantıkla kurulur, yalnızca tepeler yerine dipler taranır. Sıklığı ve sınırları da benzerdir.
Omuzların tam eşit olması gerekir mi?
Hayır ve zaten olmaz. Bir tolerans tanımlamak zorundasınız; biz yüzde bir kullandık. Toleransı büyütmek örnek sayısını artırır ama tanımı belirsizleştirir.
Formasyonu bilgisayarla taramak gerekir mi?
Gerekmez ama tanımı yazıya dökmek gerekir. Kuralı bir kez net yazdığınızda, grafikte gördüğünüz şeyin kurala uyup uymadığını kontrol edebilirsiniz. Tanım yazılı değilse, sonradan uydurulan her şey formasyona benzer.
Hangi zaman diliminde daha güvenilirdir?
Kural her dilimde aynı şekilde uygulanır. Uzun dilimlerde örnek sayısı azalır, kısa dilimlerde artar ama gürültü de artar. Güvenilirlik farkı olduğuna dair ölçülebilir bir gerekçe yok.
Formasyon tamamlanmadan işlem açılır mı?
Açılabilir ama o zaman elinizde bir formasyon yoktur, bir beklenti vardır. Sağ omuz oluşmadan "omuz-baş-omuz kuruluyor" demek, henüz sağlanmamış bir kuralı sağlanmış saymaktır.
Kaynaklar ve resmi kontrol noktaları
Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir
Kaldıraçlı işlemler yüksek risk taşır ve yatırdığınız tutarın tamamını kaybetmeniz mümkündür. Buradaki örnekler kavramları anlatmak içindir; herhangi bir firma, ürün veya strateji önerisi içermez. İşlem yapmadan önce SPK Yatırımcılar İçin Rehber belgesini okuyun.
İçerik Şeffaflığı
Sonucu yorumlarken kullanacağınız kısa özet, yöntem, kaynak ve kontrol notları aşağıda yer alır.
Bu blog yazısı, konunun hesaplama ve yorum tarafını daha geniş çerçevede açıklamak için hazırlanmıştır.
Nasıl Hesaplanır?
- İçerik başlık, özet ve ana metin düzeyinde editoryal olarak düzenlenir.
- Yazı mümkün olduğunda ilgili hesaplayıcı ve kategori merkeziyle birlikte okunacak şekilde kurgulanır.
- Güncel etkisi olan başlıklarda tarih ve bağlam kontrolü kullanıcıya açık biçimde bırakılır.
Kullanılan Kaynaklar
- Yazı içeriği ve editoryal özet
- İlgili kategori merkezleri ve hesaplayıcılar
- Konuya bağlı resmi açıklama veya güncel veri ihtiyacı
Blog içeriği karar desteği sağlar; kesin oran, tarife veya canlı veri için ilgili araç ve resmi kaynak ayrıca kontrol edilmelidir.
