Küresel tarım ürünleri piyasası, savaşların ticaret yollarını kesintiye uğratması ve hava koşullarının üretimi zora sokmasıyla çarpıcı bir hareketlilik yaşıyor. On temel tarım ürününü kapsayan Bloomberg Tarım Spot Endeksi, cuma günü itibarıyla Ağustos ayında yüzde 13'ten fazla değer kazandı. Bu artış, endeksin Temmuz 2012'den bu yana kaydettiği en yüksek aylık yükseliş olmaya aday.
Karadeniz'de tahıl sevkiyatı zorlanıyor
Rusya ile Ukrayna'nın birbirlerinin gemilerini ve limanlarını hedef alması, bölgeden yapılan tahıl ihracatını yavaşlattı. Bloomberg'in geçtiğimiz hafta aktardığına göre Rusya, barış müzakerelerinin tıkandığı yönündeki değerlendirmesinin ardından Ukrayna'ya karşı saldırılarını artırmaya hazırlanıyor. İki ülke, dünya buğday ihracatının dörtte birinden fazlasını karşılıyor; ayrıca önemli miktarda arpa, mısır ve ayçiçek yağı da satıyorlar.
Lachstock Consulting, bu açığı telafi edecek alternatif kaynakların oldukça sınırlı olduğunu vurguladı. Şirkete göre:
- Arjantin ürününün kalitesi tartışma konusu
- Kanada'nın ihracat sınırları kısıtlayıcı
- Avustralya'nın ihracat kapasitesi yetersiz
- ABD buğdayı ise fiyat olarak giderek cazibesini kaybediyor
Bölgede satılamayan tahıl stokları birikmeye başladı. Ukrayna Tarım Bakanlığı, çiftçilerin 2027 sezonunda daha az kışlık buğday ekeceğini tahmin ediyor. Lachstock, Karadeniz'den ihracatın yeniden canlanmaması durumunda piyasanın geçici bir lojistik darboğazdan öteye geçip, birden fazla sezona yayılan kalıcı bir arz krizine dönüşebileceğine dikkat çekti.
Buğday üç yılın zirvesinde
Fiyat hareketlerinde en dikkat çeken ürün buğday oldu. Karadeniz limanlarına düzenlenen saldırılar, dünyanın kilit üretim merkezlerinden birinin sevkiyat kapasitesini düşürdü. Bu gelişmeyle buğday fiyatları son üç yılın en yüksek noktasına ulaştı.
El Niño kakao ve şekeri de etkiliyor
Kötüleşen hava şartları tarımsal üretimdeki baskıyı derinleştiriyor. ABD ve Avrupa'da yaz aylarındaki sıcak hava dalgaları mısır hasadına zarar verdi. Güçlenen El Niño etkisinin gelecek yıla kadar tarım ürünleri için risk oluşturması bekleniyor. Dünyanın başlıca kakao üretim merkezi Batı Afrika'da hava koşullarının ürün gelişimini olumsuz etkileyebileceği kaygısı büyüyor.
New York borsasında işlem gören şeker vadeli kontratları da Ağustos'ta yaklaşık yüzde 20 değer kazandı; bu, 2015'ten beri görülen en güçlü aylık yükseliş oldu. Dünyanın önemli şeker üreticilerinden Hindistan'da stoklar azalırken festival döneminde talep artıyor. Hindistan hükümeti fiyatları dengelemek için sınırlı ölçüde gümrüksüz ithalata onay verdi.
Orta Doğu'daki gerilimin yeniden tırmanması, çiftçilerin ihtiyaç duyduğu yakıt ve gübre tedarikine dair kaygıları da tazeledi. ABD, hafta sonu İran'a bağlı roketatarlara yönelik vuruş gerçekleştirdi; bu, Washington'ın haftalar süren aradan sonra İran'a karşı düzenlediği ilk askeri harekat oldu. Uzmanlar, tarım emtiasındaki bu yükselişin market fiyatlarına yansımasının zaman alabileceğini, ancak enerji ve taşımacılık maliyetlerindeki artışla birleşince ekmekten süt ürünlerine kadar temel gıdalarda fiyat baskısı riskinin büyüdüğünü belirtiyor. Gıda fiyatlarındaki seyri anlamlandırmak isteyenler enflasyon hesaplama aracına başvurabilir.
